Gdy zdarzenie stawia opór usensowieniu. O retorycznym splocie materii i widmowości w doświadczeniach osobliwych

Abstrakt

Artykuł podejmuje problematykę doświadczeń osobliwych, które definiuję jako zdarzenia wymykające się usensowieniu i czasowo destabilizujące to, co znajome. Są to sytuacje, w których zwyczajny porządek rzeczy przestaje być oczywisty i domaga się ponownego osadzenia w strukturze rzeczywistości oraz systemie istotności. Do takich doświadczeń zaliczam na przykład spotkania z nieznanymi istotami, niewyjaśnione zbiegi okoliczności, nietypowe zachowania rzeczy, widzenia zmarłych czy poczucie kontaktu z nimi. W artykule omawiam dwie opowieści o doświadczeniach osobliwych, stanowiące przykład folkloru rodzinnego, które z perspektywy uczestników wymykają się naturalistycznemu porządkowi przyczynowości i pozostają ontologicznie nierozstrzygnięte. Odwołując się do ujęcia retoryczności Diane Davis (2011), ambientowej koncepcji retoryki Thomasa Rickerta (2013) oraz rozpoznań Michelle Ballif dotyczących widmowości i relacji ze zmarłymi (2014) koncentruję się na tym, w jaki sposób uczestnicy odpowiadają na te zdarzenia i poddają się ich oddziaływaniu oraz jak w rozproszonym układzie relacji między ludźmi, rzeczami, przestrzenią i tym, co widmowe współkonstytuują się sprawczość, sens, retoryczna siła i etyczny wymiar sytuacji.