Debata krakoska – pytania i odpowiedzi. Teoretyczne podstawy i miejsce wśród współczesnych formatów debat
DOI:
https://doi.org/10.29107/rr2026.2.7Słowa kluczowe:
zysk poznawczy, dialektyczna życzliwa interpretacja, debata krakoska, debata kooperacyjna, deliberacjaAbstrakt
W artykule podejmuję pytanie o zasadność tworzenia nowych formatów debat i przedstawiam tzw. debatę krakoską jako próbę odpowiedzi na wybrane ograniczenia współczesnych debat rywalizacyjnych oraz deliberacyjnych. Debata krakoska jest kooperacyjnym formatem opracowanym w Polsce opartym na zasadzie dialektycznej życzliwej interpretacji (Dialectical Principle of Charity). Celem artykułu jest przedstawieniem założeń i umiejscowienie tego formatu na tle wybranych współczesnych i historycznych modeli debatowania oraz analiza funkcji, które realizują poszczególne praktyki debatowe. Szczególną uwagę poświęcam poznawczemu wymiarowi debatowania, procedurom wspierającym wzajemne rozumienie oraz problemowi konfrontacyjności współczesnych debat. W artykule podejmuję również dyskusję z wybranymi uwagami formułowanymi wobec debaty krakoskiej, dotyczącymi m.in. jakości argumentacji, fact-checkingu, subiektywności zysku poznawczego oraz relacji między skutecznością retoryczną a wspólnym dochodzeniem do wiedzy. Debata krakoska przedstawiona zostaje nie jako alternatywa eliminująca formaty rywalizacyjne, lecz jako ich uzupełnienie – ukierunkowane na rozwijanie kultury logicznej, kompetencji dialogicznych oraz refleksyjnego uczestnictwa w sporze publicznym.
Pobrania
Bibliografia
Aikin, Scott F., John P. Casey. 2011. „Straw Men, Weak Men, and Hollow Men”. Argumentation 25: 87–105. https://doi.org/10.1007/s10503-010-9199-y.
Będkowski, Marcin. 2019. „Nauczyć krytycznego myślenia i jasnej mowy. Postulaty krytycyzmu i jasności a sprawa tzw. logiki ogólnej”. Studia Semiotyczne 33 (2): 167–83.
Będkowski, Marcin. 2022. „For Logical Education: The Resonance of Twardowski’s Ideas in the Views of Selected Members of the Lvov–Warsaw School”. W At the Sources of the Twentieth-Century Analytical Movement, red. Anna Brożek, Jacek Jadacki. Cham: Brill-Rodopi.
Będkowski, Marcin, Kinga Rogowska. 2024. „Persuasive Strategies in Competitive Debates: A Corpus Rhetoric Approach”. Res Rhetorica 11 (4): 175–93. https://doi.org/10.29107//rr2024.4.10.
Brown, Michael A. 1966. „The Role of the Tractatus de Obligationibus in Mediaeval Logic”. Franciscan Studies 26 (1): 26–35.
Budesheim, Thomas L., Arlene R. Lundquist. 1999. „Consider the Opposite: Opening Minds Through In-class Debates on Course-related Controversies”. Teaching of Psychology 26: 106–10. https://doi.org/10.1207/s15328023top2602_5.
Budzynska, Katarzyna, Marcin Araszkiewicz, Beata Bogołębska, Piotr Cap, Tadeusz Ciecierski, et al. 2014. „The Polish School of Argumentation: A Manifesto”. Argumentation 28: 267–82.
Budzyńska-Daca, Agnieszka. 2015. Retoryka debaty. Polskie wielkie debaty przedwyborcze 1995–2010. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Ciżewska-Martyńska, Elżbieta. 2014. „Solidarność: Rzeczpospolita debatująca”. W: Sztuka debaty, red. Marek Kochan, 21–32. Gdańsk: Słowo/obraz/terytoria.
CTRL. 2026. Transkrypt z przykładowej debaty krakoskiej. Critical Thinking Research Lab. https://ctrl.ignatianum.edu.pl/wp-content/uploads/sites/57/2026/02/Transkrypt-z-przykladowej-debaty-krakoskiej.pdf (dostęp: 18.06.2026).
Domberg, Andrea, Bahar Köymen, Michael Tomasello. 2017. „Children’s Reasoning with Peers in Cooperative and Competitive Contexts”. British Journal of Developmental Psychology 36 (1): 64–77.
Donavin, John, Carol Poster, Richard J. Utz. 2002. Medieval Forms of Argument: Disputation and Debate. Eugene, OR: Wipf and Stock.
De Dreu, Carsten K. W. de, Bernard A. Nijstad, Daan van Knippenberg. 2008. „Motivated Information Processing in Group Judgment and Decision Making”. Personality and Social Psychology Review 12 (1): 22–49. https://doi.org/10.1177/10888683073040.
D’Souza, Christopher. 2013. „Debating: A Catalyst to Enhance Learning Skills and Competencies”. Education + Training 55 (6): 538–49. https://doi.org/10.32861/jssr.51.190.200.
Eckstein, Justin, Michael Bartanen. 2015. „British Parliamentary Debate and the Twenty-First-Century Student”. Communication Studies 66 (4): 458–73. https://doi.org/10.1080/10510974.2015.1056916.
van Eemeren, Frans H., Rob Grootendorst. „A Pragma-dialectical Procedure for a Critical Discussion”. Argumentation 17, 365–86. https://doi.org/10.1023/A:1026334218681.
Fisher, Matthew, Joshua Knobe, Brent Strickland, Frank Keil. 2018. „The Tribalism of Truth”, Scientific American 318: 50–53. https://www.scientificamerican.com/article/are-toxic-political-conversations-changing-how-we-feel-about-objective-truth (dostęp: 18.06.2026).
Grice, Paul. 1977. „Logika a konwersacja”. Przegląd Humanistyczny 21 (6): 91–114.
Habermas, Jürgen. 2012. „Teoria działania komunikacyjnego”, T: I Racjonalność działania a racjonalność społeczna, tłum. A. Kaniowski. Warszawa: PWN.
Harvey-Smith, Neil. 2011. The Practical Guide to Debating, Worlds Style/British Parliamentary Style. International Debate Education Association, New York.
Hoppmann, Michael. 2012. “Debattierwettstreit”. W: Historisches Wörterbuch der Rhetorik, red. Gert Ueding, 197–204. Berlin: De Gruyter.
Ingarden, Roman. 1987. „O owocnej dyskusji słów kilka”. W Książeczka o człowieku, 173–76. Kraków: Wydawnictwo Literackie. Przedruk w: „Filozofuj!” 2020, 3(33): 78–79. https://filozofuj.eu/roman-ingarden-o-dyskusji-owocnej-slow-kilka (dostęp: 18.06.2026).
Jodoi, Kota. 2025. „The Effects of Parliamentary Debate as a Pedagogy for Argumentation in L1 and L2 Contexts”. Argumentation 39: 147–63.
Johnson, Ralph H., Marcin Koszowy. 2018. „Logical Culture as a Common Ground for the Lvov–Warsaw School and the Informal Logic Initiative”. Studies in Logic, Grammar and Rhetoric 55 (1): 187–229. https://doi.org/10.2478/slgr-2018-0035.
Kampka, Agnieszka. 2014. Debata publiczna Zmiany społecznych norm komunikacji. Warszawa: Oficyna Naukowa.
Kennedy, George A. 1972. The Art of Rhetoric in the Roman World. Princeton, NJ: Princeton University Press.
Kochan, Marek. 2025. „Nauczanie retoryki przez debaty: możliwości i ograniczenia”. Res Rhetorica 12 (1): 70–90. https://doi.org/10.29107/rr2025.1.5.
Kochan, Marek. 2014. „W stronę modelu debaty gdańskiej”. W: Sztuka debaty, red. Marek Kochan, 161–82. Gdańsk: Wydawnictwo Słowo/obraz terytoria.
Labuda, Wojciech. 2021. „Filozofia debaty oksfordzkiej”. W: Szermierka na słowa. O debacie oksfordzkiej i nie tylko, red. Tomasz Dołęgowski, Wojciech Labuda, 287–380. Warszawa: Poltext.
Lakoff, George, Mark Johnson. 1980. Metaphors We Live By. Chicago: University of Chicago Press.
Mezuk, Brianna, Irina Bondarenko, Sarah Smith, Elizabeth Tucker. 2011. „Impact of Participating in a Policy Debate Program on Academic Achievement”. Educational Research Review 6 (9): 622–35.
Modrzejewska, Ewa. 2024. „Wolna przestrzeń (Frirumsdebat) – duński format debaty publicznej”. W: Debata. Retoryka dla demokracji, red. Agnieszka Budzyńska-Daca, Ewa Modrzejewska, 322–29. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN. https://doi.org/10.53271/2023.151.
Novaes, Catarina Dutilh. 2021a. „Reassessing Different Conceptions of Argumentation”. W Polarisation, Arrogance, and Dogmatism: Philosophical Perspectives, red. Alessandra Tanesini I Michael P. Lynch, 7–24. Abingdon: Taylor & Francis.
Novaes, Catarina Dutilh. 2021b. „Who’s Afraid of Adversariality? Conflict and Cooperation in Argumentation”. Topoi 40: 873–86.
Novikoff, Alex J. 2013. The Medieval Culture of Disputation: Pedagogy, Practice, and Performance. Philadelphia: University of Pennsylvania Press.
Patten, John N., Stephen J. Chapman. 2021. „Passport to the Future: Boosting Academic Outcomes and Citizenship through Urban Debate”. Citizenship, Social and Economics Education 20 (1): 17–36. https://doi.org/10.1177/204717342110017.
Piosik, Jan. 2016. „Debata oksfordzka jako narzędzie dydaktyczne i wychowawcze”. W Polska między Wschodem a Zachodem. Podręcznik do debat oksfordzkich, Tomasz Mazurek, Paweł Nowak, Jan Piosik, Marcin Zybała, 24–36. Kraków: Instytut Wschodnich Inicjatyw.
Pruś, Jakub. 2025. Czy debata krakoska zmienia świat? Raport z prowadzonych badań nad debatą krakoską i jej wpływem na edukację i debatę publiczną w latach 2024–25. Critical Thinking Research Lab. https://ctrl.ignatianum.edu.pl/wp-content/uploads/sites/57/2026/03/Raport_debata_krakoska_2025_final.pdf
Pruś, Jakub. 2026. „Cognitive Gain over Winning: The Cracovian Debate Format”. W Argumentation in the Digital Society: Proceedings from the 5th European Conference on Argumentation. London: College Publications.
Pruś, Jakub, Piotr Sikora. 2023. „The Dialectical Principle of Charity: A Procedure for a Critical Discussion”. Argumentation 37: 5, 77–600, https://doi.org/10.1007/s10503-023-09615-8.
Pruś, Jakub, Piotr Sikora. 2025. „A Cracovian Debate: Cooperative Debate Format Based on the Dialectical Principle of Charity”. Topoi 44: 1469–88. https://doi.org/10.1007/s11245-025-10244-x.
Regulamin Tarnowska Liga Debatancka. 2025. Tarnów. https://tarnowskaliga.pl/wp-content/uploads/2024/10/REGULAMIN-Tarnowskiej-Ligi-Debatanckiej-i-Tarnowskiej-Ligi-Debatanckiej-Junior-2024_25.docx.pdf (dostęp: 18.06.2026).
Rogowska, Kinga, Marcin Będkowski. 2023. „Brakujące elementy argumentów w debacie konkursowej”. Res Rhetorica 10 (2): 23–46. https://doi.org/10.29107/rr2023.2.2.
Rogowska, Kinga J., Marcin Kosman, Aleksandra Łukowska. 2024. „Formaty debat”. W: Debata. Retoryka dla demokracji, red. Agnieszka Budzyńska-Daca, Ewa Modrzejewska, 345–94. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN. https://doi.org/10.53271/2023.151.
Rosenberg, Marshall B. 2003. Nonviolent Communication: A Language of Life. Encinitas, CA: PuddleDancer Press.
Simon, Dan, Michael Ahn, David M. Stenstrom, Stephen J. Read. 2020. „The Adversarial Mindset”. Psychology, Public Policy, and Law 26 (3): 353–77.
Stevens, Kevin, John P. Casey. 2021. „Introduction: Adversariality in Argument”. Topoi 40: 833–36.
Tanesini, Alessandra. 2021. „Arrogance, Polarisation and Arguing to Win”. W Polarisation, Arrogance, and Dogmatism: Philosophical Perspectives, red. Alessandra Tanesini i Michael P. Lynch, 158–74. Abingdon: Taylor & Francis.
Visser, Jacky, Marcin Koszowy, Barbara Konat, Katarzyna Budzynska, Chris Reed. 2017. „Straw Man as Misuse of Rephrase”. W: Argumentation and Inference: Proceedings of the 2nd European Conference on Argumentation, red. Steve Oswald i Didier Maillat, 941–62. London: College Publications.
Pobrania
Opublikowane
Wersje
- 29-06-2026 - (2)
- 29-06-2026 - (1)
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 "Res Rhetorica"
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Artykuły publikowane są na lincencji CC BY 4.0. Treść licencji jest dostępna tutaj: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/
Artykuły opublikowane na licencji CC-BY (wersje postprint) mogą być udostępniane przez autorów każdemu, na dowolnej platformie lub za pośrednictwem dowolnego kanału komunikacyjnego pod warunkiem, że zostały przypisane do Res Rhetorica jako pierwotnego wydawcy.
