Od patrzenia do echolokacji. Posthumanistyczne retoryki dobrostanu ssaków morskich

Abstrakt

Artykuł podejmuje krytyczną analizę redukcjonistycznych i wzrokocentrycznych ujęć dobrostanu ssaków morskich, opartych na wskaźnikach biologicznych dominujących we współczesnych naukach o życiu. We wstępie problematyzowane są reprezentacjonistyczne retoryki ujmujące zwierzęta jako obiekty zarządzania oraz podtrzymujące dychotomiczny podział między badaczką a przedmiotem badań. W pierwszej części omówione zostają wybrane koncepcje posthumanistyczne rozwijane przez Karen Barad, Annę Tsing, Astrid Neimanis i Alexis Pauline Gumbs, w tym pojęcia intra-akcji, sztuk uważności, wodnej porowatości ciał oraz wrażliwości opartej na współodczuwaniu. Na tej podstawie zaproponowane zostaje rozumienie dobrostanu jako materioznaczącego fenomenu współkonstytuowanego przez porowate ciała, toksyny, dźwięki i relacje władzy. W drugiej części artykułu narzędzia teoretyczne wypracowane przez osoby autorskie zostają zastosowane w dwóch studiach przypadku: niewoli ssaków morskich w przemyśle rozrywkowym oraz toksycznej porowatości ich ciał w kontekście zanieczyszczeń chemicznych, mikroplastiku i zakwitów alg. Ukazane zostaje, w jaki sposób praktyki niewoli, farmakologicznej kontroli, rozdzielania więzi rodzinnych oraz eksploatacji reprodukcyjnej splatają się z kolonialno-kapitalistycznymi reżimami przemocy, a także jak materia „znaczy” poprzez przepływy toksyn w planetarnych obiegach władzy. W konkluzji argumentuje się na rzecz przesunięcia perspektywy badawczej od „patrzenia” ku „echolokacji” jako metaforze posthumanistycznej praktyki poznawczej opartej na zmysłowej wrażliwości, usytuowanym poznaniu oraz współodpowiedzialnym wsłuchiwaniu się w naturokulturowe splątania dobrostanu ssaków morskich.