Rhetoric and deliberation/ Retoryka i deliberacja

W tym numerze tematycznym staramy się odpowiedzieć na pytanie, czy perspektywa retoryczna jest przydatna w analizie nowych form uczestnictwa politycznego oraz różnych praktyk deliberatywnych.

Retorykę definiuje się jako sztukę wystąpień publicznych; jest ona jednak również ważnym narzędziem do badania procesu debaty publicznej. Według Arystotelesa, deliberacja polega na namyślaniu się „nad tym, co jest w naszej mocy i jest wykonalne” (Etyka nikomachejska, 1112b). Retoryka „dotyczy problemów, które są przedmiotem dyskusji (…) , które należy rozstrzygnąć nie mając oparcia w sztuce”(Retoryka, 1357a).

Retoryka jest czasami rozumiana jako przeciwieństwo deliberacji, jako proces emocjonalny i manipulacyjny, w którym ceni się konflikt, podczas gdy deliberacja opiera się na racjonalnym rozumowaniu, a jej kluczowym celem jest osiągnięcie porozumienia. Z drugiej strony, gdy traktujemy retorykę jako formę działalności publicznej lub politycznej i definiujemy kompetencję retoryczną jako zdolność do krytycznego myślenia, jasnego przedstawiania naszego stanowiska i obrony naszych argumentów, oczywista staje się bliskość retoryki i deliberacji.

To, co łączy retorykę i deliberację, to także skupienie się na językowym wymiarze działalności politycznej, republikańskim modelu obywatela oraz przekonaniu, że w życiu politycznym liczy się głos zwykłego człowieka; opinia przeciętnego obywatela jest równie ważna jak opinia elity.

Deliberacja może stanowić formę obywatelstwa retorycznego, rozumianego jako zjawisko dyskursywne, praktyka o głęboko retorycznym i agonistycznym charakterze. Obywatelstwo retoryczne wiąże się między innymi z rozwijaniem umiejętności, które umożliwiają obywatelom świadome i aktywne uczestnictwo w debacie oraz przedstawianie argumentów w sposób zrozumiały i akceptowany przez wszystkich uczestników procesu.

Różnorodność społeczeństw, wielokulturowość oraz nowe formy komunikacji politycznej, w których komunikacja wizualna i performatywna odgrywają coraz ważniejszą rolę, skłaniają do refleksji nad multimodalnym wymiarem deliberacji. Kolejnym wyzwaniem jest rozwój narzędzi sztucznej inteligencji oraz ich wykorzystanie w debacie publicznej i kształtowaniu opinii. Czy retoryka może dziś pomóc w kształtowaniu zasad i form praktyk deliberacyjnych na różnych poziomach społeczeństwa demokratycznego: międzynarodowym, krajowym i lokalnym?

Retoryka jest również teorią i praktyką, która umożliwia ustanowienie wspólnych kryteriów oceny argumentów w procesie deliberacyjnym. Potrzebujemy publicznej refleksji i retorycznego podejścia do argumentów i debat toczących się w społeczeństwie demokratycznym.

Zapraszamy do nadsyłania artykułów podejmujących następujące tematy:

• teoretyczne powiązania między retoryką a deliberacją
• charakter perswazji w deliberacji
• praktyki retoryczne w procesach deliberacyjnych
• nowe wyzwania retoryczne w deliberacji online
• retoryka i deliberacja w cyfrowej sferze publicznej

Redaktorka numeru: Agnieszka Kampka (agnieszka_kampka@sggw.edu.pl)