Retoryki posthumanistyczne/Posthumanist Rhetorics

Choć w przeważającej mierze tradycja posthumanistyczna – w ramy której wchodzą między innymi takie podejścia i prądy intelektualne, jak: feministyczne nowe materializmy (feminist new materialisms) oraz ontologie zorientowane na obiekty (object-oriented ontologies) – opiera się na problematyzacji retoryki, a w niektórych przypadkach nawet na jej odrzuceniu, to okazuje się, że współczesna teoria retoryczna entuzjastycznie (Barnett, Boyle 2016; Bjørkdahl, Parrish 2018; Davis, Ballif 2014) przyjęła ten program „etyko-onto-epistemologiczny” (Alaimo, Hekman 2008; Barad 2007; Bennett 2010; Bogost 2012; Coole, Frost 2010; Haraway 2003; Harman 2005; Kohn 2013).

Posthumanistyczne studia nad retoryką przyjmują myśl Karen Barad o sprawczości tego, co nie-ludzkie: „odczuwanie, pragnienie i doświadczanie nie są cechami charakterystycznymi czy unikalnymi zdolnościami ludzkiej świadomości. Materia czuje, rozmawia, cierpi, pragnie, tęskni i pamięta” (Barad w: Dolphijn, Tuin 2018: 50). Teoria retoryczna poszukująca inspiracji w dyskursach nowego materializmu odrzuca ideę, iż retoryka jest wyłącznie ludzkim fenomenem, a bytom innym-niż-ludzkie przysługuje status a-retoryczny (Davis 2011, Hawhee 2017).

Z punktu widzenia teorii retorycznej interesujący jest fakt, że mit o antropocentrycznych źródłach retoryki (rhetorica utens) na przełomie lat 80. i 90. XX wieku podważył George Kennedy, profesor retoryki klasycznej i tłumacz na język angielski Retoryki Arystotelesa. W artykule A Hoot in the Dark. The Evolution of General Rhetoric (opublikowanym w 1992 roku w czasopiśmie „Philosophy and Rhetoric”) Kennedy włączył nie-ludzkie aktywności wron, szympansów i jeleni szlachetnych w ramy teorii, znacząco poszerzając rozumienie tego, co to znaczy być-retorycznie-w-świecie.

Posthumanistyczne ziarna rozrzucane przez Donnę Haraway, Karen Barad i Jane Bennett, by wymienić tylko trzy spośród grona nazwisk, padają zatem na już wcześniej użyźniony grunt teorii retorycznej, na którym wyrastają obecnie nie tyle heliotropy, czyli kwiaty retoryki, o których pisał Jacques Derrida w Białej mitologii (2002: 305), ile retoryka kwiatów, pazurów, kamieni czy też sensorów w aparatach fotograficznych. Istotne jest także to, że konsekwencją przyjęcia założenia, że to, co retoryczne obejmuje znacznie więcej niż tylko to, co ludzkie, jest nie tylko „zdziczenie”, „zachwaszczenie”, „upłynnienie” i „urzeczowienie” praktyk retorycznych, lecz także tego, co ludzkie.

Zapraszamy do przesyłania artykułów wykorzystujących badania retoryczne w ich nurtach posthumanistycznych, a w szczególności czekamy na teksty skupione wokół następujących tematów:

• filozoficzne i naukowe rozważania nad retoryką bytów więcej-niż-ludzkie;
• teoria retoryczna w relacji do nurtów posthumanistycznych: human-animal studies, critical plant studies, soil studies, blue humanities, agential realism, speculative realism;
• inne-niż-ludzkie sposoby tworzenia znaczeń;
• więcej-niż-ludzkie działania perswazyjne;
• nowomaterialistyczne rozumienie teorii retorycznej (rhetorica docens) i praktyk retorycznych (rhetorica utens);
• retoryka w studiach nad nauką i technologią (science and technology studies);
• retoryka rzeczy (teoria retoryczna inspirowana ontologiami zorientowanymi na obiekty);
• krytyka idei retoryk posthumanistycznych i nieantropocentrycznych;
• retoryczność posthumanistyki rozumianej jako dziedzina wiedzy i dyskurs emancypacyjny.

Literatura:

Alaimo Stacy, Hekman Susan red. 2008. Material Feminisms. Indiana University Press.

Barad Karen. 2007. Meeting the Universe Halfway. Quantum Physics and the Entanglement of Matter and Meaning. Durham: Duke UP.

Barnett Scot, Boyle Casey red. 2016. Rhetoric, Through Everything Things. Tuscaloosa: The University of Alabama Press.

Bennett Jane. 2010. Vibrant Matter: A Political Ecology of Things. Durham: Duke UP.

Bjørkdahl Kristian, Parrish Alex red. 2018. Rhetorical Animals: Boundaries of the Human in the Study of Persuasion. Lexington Books.

Bogost Ian. 2012. Alien Phenomenology, or What It’s Like to Be a Thing. Minneapolis: University of Minnesota Press.

Coole Diana, Frost Samantha red. 2010. New Materialism: Ontology, Agency, and Politics. Durham, London: Duke University Press

Davis Diane. 2011. Creaturely Rhetorics, „Philosophy and Rhetoric”, t. 44(1), s. 88-94.

Davis Diane, Ballif Michelle. 2014. Guest Editors’ Introduction: Pushing the Limits of the Anthropos, „Philosophy and Rhetoric”, t. 47(4), s. 346–353.

Derrida Jacques. 2002. Marginesy filozofii. Warszawa: Wydawnictwo KR.

Dolphijn Rick, Tuin van der Iris. 2018. Nowy materializm: wywiady i kartografie. Gdańsk, Poznań, Warszawa: Fundacja Machina Myśli.

Haraway Donna. 2003. The Companion Species Manifesto: Dogs, People, and Significant Otherness. Chicago: Prickly Paradigm Press.

Harman Graham. 2005. Guerrilla Metaphysics: Phenomenology and the Carpentry of Things. Chicago: Open Court.

Hawhee Debra. 2017. Rhetoric in Tooth and Claw: Animals, Language, Sensation. Chicago: University of Chicago Press.

Kennedy George. 1992. A Hoot in the Dark: The Evolution of a General Rhetoric, „Philosophy and Rhetoric”, t. 25(1), s. 1-22.

Kohn Eduardo. 2013. How Forests Think: Toward an Anthropology Beyond the Human. Berkeley: University of California Press.

Zasady zgłoszeń:

Pełne artykuły (6000–8000 słów, w języku polskim lub angielskim) należy przesyłać za pośrednictwem platformy Res Rhetorica do 31 stycznia 2026. Wymogi redakcyjne dostępne są na stronie https://resrhetorica.com.

W razie pytań prosimy o kontakt z redakcją czasopisma pod adresem michal.mokrzan@uwr.edu.pl lub anna.bendrat@gmail.com.